PKL na Economic Security Forum ECONSEC 2017

Zapraszamy na II edycję Economic Security Forum ECONSEC 2017, które odbędzie się w Warszawie w Hotelu Marriott w dniu 16 marca 2017 roku. Temat przewodni Forum brzmi: „BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I GOSPODARCZE WOBEC CYBER ZAGROŻEŃ”. Wśród zaproszonych gości znaleźli się przedstawiciele naszego stowarzyszenia.

 

Intencją organizatora Forum jest zebranie przedstawicieli kluczowych instytucji odpowiedzialnych za kwestie bezpieczeństwa kraju w kontekście ataków cybernetycznych i terrorystycznych z naciskiem na bezpieczeństwo gospodarcze, energetyczne i militarne. Pragniemy, aby zaproszeni goście: politycy, przedstawiciele biznesu, nauki i ekonomiści przeprowadzili dyskusje ukierunkowane na zabezpieczenie polskiej gospodarki pod kątem ryzyk wynikających z cyber zagrożeń z uwzględnieniem zabezpieczenia infrastruktury krytycznej (Narodowy Program Infrastruktury Krytycznej), stanu prawnego (Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, Dyrektywa NIS) oraz odnieśli się do rozwoju czynnika technologicznego i ludzkiego w zakresie budowania bezpieczeństwa. Tematyka bezpieczeństwa kraju wobec cyber zagrożeń została nieprzypadkowo wybrana na temat przewodni tegorocznej edycji Forum. Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej, sieci telekomunikacyjnych, pewność zaopatrzenia w surowce, rozwój technologiczny, gwarancja bezpieczeństwa granic, partnerstwo publiczno-prywatne, to najważniejsze zagadnienia przewidziane w debatach. Bezpieczeństwo wobec cyber zagrożeń to także wspólny mianownik dla wielu inicjatyw, projektów i strategii realizowanych przez Rząd Polski, UE i NATO, a tym samym doskonały temat przewodni zapewniający niezwykle ciekawą i inspirującą dyskusję.

 

Więcej na stronie http://econsec.pl/informacje/  oraz https://www.facebook.com/events/1380476671994472/?active_tab=about.

 

W panelu 3 znajduje się lotniczy temat „Drony – bezzałogowe systemy latające dziś i jutro. Regulacje prawne, technologia i przemysł, możliwości dla biznesu”.

 

Wśród zaproszonych gości znaleźli się przedstawiciele naszego stowarzyszenia.

 

Implementacja PBN w Polsce: przepisy i informacje o Performance Based Navigation w jednym miejscu

Zachęcamy do zapoznania się przepisami, wytycznymi, prezentacjami i informacjami na temat nawigacji opartej na charakterystykach (PBN – Performance Based Navigation), które pojawiły się na stronie Urzędu Lotnictwa Cywilnego.

 

W zakładce „Personel lotniczy” dodano nową podzakładkę pod nazwą PBN – Performance Based Navigation. Stworzenie nowej podzakładki ma na celu ułatwienie wdrażania wymagań rozporządzenia UE nr 2016/539 obejmujących szkolenie i wydawanie uprawnień PBN pilotom wykonującym loty z wykorzystaniem nawigacji obszarowej opartej na charakterystykach (PBN).

 

Wprowadzenie nowych wymagań dla pilotów oraz organizacji szkoleniowych jest konsekwencją decyzji Komisji Europejskiej o przeniesieniu odpowiedzialności za przygotowanie pilotów do wykonywania operacji w oparciu o PBN z przewoźników na samych pilotów i ośrodki szkolenia lotniczego.

 

W zakładce znaleźć można ww. przepisy, informacje dla zatwierdzonych organizacji szkoleniowych zamierzających dostosować zakres swoich szkoleń do nowych wymagań, informacje dla pilotów zamierzających potwierdzić lub uzyskać kwalifikacje w zakresie wykonywania lotów z wykorzystaniem PBN, jak również ciekawe materiały źródłowe i szkoleniowe dotyczące PBN (Performance Based Navigation – nawigacji opartej na charakterystykach). Zachęcamy do odwiedzenia strony: http://ulc.gov.pl/pl/personel-lotniczy/pbn

Podziękowania dla E. Wiszniewskiej

W imieniu wszystkich członków Polskiego Klubu Lotniczego, Zarząd pragnie złożyć serdeczne podziękowania p. Elżbiecie Wiszniewskiej, która w sposób profesjonalny wywiązywała się z funkcji sekretarza PKL. Pani Elżbiecie dziękujemy za wieloletnią współpracę, inicjatywę, zaangażowanie i oddanie. Życzymy dalszych sukcesów.

Zarząd Polskiego Klubu Lotniczego

Wspomnienie o Janie Smajdorze.

Ze smutkiem i żalem pożegnaliśmy Członka naszego Klubu – ppłk. pilota mgr Jana Smajdora, długoletniego instruktora i kapitana PLL LOT oraz wieloletniego pracownika ULC. Odszedł przedwcześnie 27 stycznia br.

Był absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego i Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie. Latał na myśliwskich samolotach naddźwiękowych (Mig-21) i komunikacyjnych (An-24, Tu-134, Ił-62, B-767) I w powietrzu spędził ok. 20 tys. godzin. W PLL LOT w latach 1975-2007 pełnił także różne funkcje kierownicze i instruktorskie m.in. Szefa Pilotów na samolotach IŁ-62, wykładowcy z zakresu psychologii lotniczej m.in. Crew Resources Management dla pilotów i instruktorów. Współuczestniczył w organizacji pierwszych w historii LOT-u przelotów nad Biegunem Północnym do Anchorage na Alasce. Z okazji 70-lecia PLL LOT w 1999 r. prowadził poczet sztandarowy przewoźnika w pierwszej mszy swietej w Katedrze pw. Św. Patryka w Nowym Jorku. Napisał wiele artykułów publikowanych w Biuletynach Bezpieczeństwa dla załóg lotniczych PLL LOT z zakresu SMS, CRM i HF oraz prezentacji multimedialnych na Krajowych Konferencjach Bezpieczeństwa Lotów (2009-2012), w Akademii Obrony Narodowej i Uczelni Łazarskiego w Warszawie. Od 2009 r. pracował w Urzędzie Lotnictwa Cywilnego jako doradca Prezesa ds. bezpieczeństwa lotów. Wykładał na Uczelni Łazarskiego na studiach pn. “Zarządzanie bezpieczeństwem w lotnictwie (SMS)”. Był członkiem Zarządu Stowarzyszenia Seniorów Lotnictwa Wojskowego RP i Warszawskiego Klubu Seniorów Lotnictwa. Należał do Komitetu Budowy Pomnika “Chwała Lotnikom Polskim”.

Aktywnie uczestniczyl w pracach Polskiego Klubu Lotniczego. Był zawsze pomocny, koleżeński i uśmiechnięty. Będzie nam Go bardzo brakowało.

Członkowie PKL współautorami raportu „Rynek dronów w Polsce. Świt w dolinie śmierci”

Czemu drony są częścią Przemysłu 4.0? Jak wygląda rynek szkoleń operatorów UAV w Polsce? Ile firm działa w sektorze? Kto tu rządzi? Odpowiedź na te i wiele innych pytań znajduje się w najnowszym raporcie z badań „Rynek dronów w Polsce. Świt w dolinie śmierci”. Wśród autorów raportu znaleźli się członkowie naszego stowarzyszenia: Ewa Stopyra, Adam Mańka oraz Radosław Fellner.

 

POBIERZ STRESZCZENIE RAPORTU  „Rynek dronów w Polsce. Świt w dolinie śmierci”

 

Raport składa się z 126 stron wysokiej klasy analiz i komentarzy, w których eksperci zmierzyli się z takimi zagadnieniami, jak:

– W jakim stopniu internet rzeczy wpłynie na rynek bezzałogowców?
– Jakie znaczenie dla przyszłości rynku ma unijna koncepcja U-Space?
– Na jakich zasadach korzysta się z dronów w Niemczech?
– Jakie są główne obszary zastosowań dronów, wyzwania technologiczne i bariery prawne?
– Jaki potencjał mają rodzime firmy i instytucje naukowe?
– Jakie są trendy rynkowe?

Raport można zamawiać za pośrednictwem strony http://www.5zywiolow.pl/dowyb/rynek-dronow-w-polsce-swit-w-dolinie-smierci/

 

Rynek można podzielić pod kątem dominującej działalności: handel, produkcja i usługi, w tym szkolenia. Chociaż wciąż dominuje handel (55% w 2016 r; 62% w 2015 r.), to istotny wzrost obserwujemy w usługach (33% w 2016 r.; 17% w 2015 r.), ale zarazem odnotowujemy spadek w krajowej produkcji dronów (12% w 2016 r.; 21% w 2015 r.). Wynika to z braku w roku 2016 znaczących zamówień z armii i innych służb mundurowych. Firmy, które budują swoje zdolności technologiczne z myślą o zastosowaniach wojskowych odczuły to w roku 2016 boleśnie.

Rynek dronów 2016

W naszym badaniu rynku uwzględniliśmy 288 firm (w poprzednim roku 140), dla których drony są podstawowym narzędziem w działalności gospodarczej. Notabene liczbę firm i instytucji działających na rynku dronów i na jego rzecz szacujemy łącznie na 400. Zdecydowana większość świadczy usługi fotograficzne lub prowadzi działalność związaną z produkcją filmów, nagrań wideo i programów telewizyjnych. Tak jest zresztą w innych krajach. To na razie dominujący pomysł na drony.

 

Jednakże nasze zainteresowanie przyciągają zwłaszcza firmy i ośrodki badawczo rozwojowe, poszukujące z użyciem dronów i innych nowych technologii w rozwiązań systemowych zarówno w biznesie, jak i w usługach sektora publicznego. Ci przedsiębiorcy już myślą kategoriami innowacyjnej gospodarki, którą niekiedy określa się umownie 4.0. Rozumieją, że drony wypełniają lukę technologiczną między rozwiązaniami naziemnymi a technikami satelitarnymi i kosmicznymi w zakresie pozyskiwania i analizy informacji. To grupa ok. 50 firm i instytutów badawczo-rozwojowych.

Operatorzy dronów - świat

Spotkanie Świąteczne w PKL

2016-wigilia-f-1

I znowu zbliżają się Święta Bożego Narodzenia. Członkowie Polskiego Klubu Lotniczego oraz osoby zaproszone po raz kolejny spotkali się w stylowym wnętrzu Klubu Profesorskiego Uczelni Łazarskiego.

 

Na tym uroczystym spotkaniu 20 grudnia br., kilkudziesięciu sympatyków lotnictwa i specjalistów z branży lotniczej, jak co roku, podzieliło się opłatkiem. Atmosfera Świąt i przełomu roku szczególnie sprzyja integracji środowiska, co jest jednym z celów działalności Klubu. Życzeniom oraz przyjacielskim rozmowom towarzyszyły najpiękniejsze polskie kolędy.

Prezes PKL Tomasz Szymczak, w imieniu całego Zarządu, podziękował Członkom Wspierającym:Instytutowi Lotnictwa oraz Kancelarii Prawniczej Kruk i Wspólnicy za wsparcie i współpracę, następnie podsumował w skrócie dokonania Klubu w mijającym roku oraz przypomniał plany na przyszły rok.
PKL obejmie patronatem i weźmie udział w najważniejszych konferencjach lotniczych i transportowych w Polsce, zamierza być aktywny jak dotąd w konsultacjach społecznych przygotowywanej legislacji oraz zwiększyć swoją obecność w mediach z opiniami eksperckimi. Prezes Szymczak zapowiedział dalsze zacieśnienie współpracy z organami administracji państwowej i szerszą popularyzację problematyki lotniczej oraz integracji środowiska lotniczego. PKL będzie też chciał wykorzystać fakt wpisania Stowarzyszenia do rejestru przedsiębiorców.

Klub życzy Polakom związanym z lotnictwem powodzenia w realizacji planów zawodowych oraz Radosnych Świąt i Pomyślnego Nowego Roku.

Jaki będzie 2017 dla branży dronów?

Co nam przyniesie 2017 r. jeśli chodzi o bezzałogowe statki powietrzne (UAV)? Z tym tematem zmierzył się wiceprezes PKL-u Radosław Fellner. Jego artykuł pt.  „2017 – ROK WIELKICH ZMIAN W BRANŻY DRONÓW?” udostępniamy dzięki życzliwości portalu Świat dronów.

 

Rok 2017 zapowiada się interesująco dla podmiotów szkolących, producentów, operatorów UAV czy samej władzy lotniczej. Co nas czeka? Na jakie wydarzenia warto już teraz zwrócić uwagę? Czy zmieni się prawo? Nad czym będzie debatować Unia Europejska? Zapraszam do lektury artykułu pt. „2017 – ROK WIELKICH ZMIAN W BRANŻY DRONÓW?”.

Pożegnanie Association of European Airlines- artykuł na PRTL.pl

AEA – organizacja zrzeszająca zdecydowaną większość europejskich linii sieciowych, w tym LOT, podjęła decyzję o natychmiastowym zaprzestanie działalności. Najpóźniej do końca tego roku ma nastąpić jej formalne rozwiązanie.

Poprzedniczka AEA – Air Research Bureau – zostało założone przez czterech dużych przewoźników: Air France, KLM, Sabenę i Swissair w roku 1952. Dołączały do niego kolejne linie. Zmieniło nazwę, najpierw na European Airlines Research Bureau, a potem, w roku 1973, na Association of European Airlines (AEA).

AEA stała się, tak naprawdę organizacja lobbystyczną, o wysokim statusie (high profile), a o kierunkach jej działalności i strategii działania decydowali szefowie linii lotniczych.

Ma niewątpliwe osiągnięcia związane z wdrażaniem w transporcie lotniczych najnowszych technologii, przede wszystkim, informatycznych. AEA zainicjowała działania zmierzające do stworzenia wielkich, globalnych systemów dystrybucyjnych, których „sercem” były systemy rezerwacyjne – Amadeusz i Galileo. Pierwszymi udziałowcami Amadeusza byli czterem członkowie AEA – Lufthansa, Air France, Iberia i SAS.

W późniejszym okresie organizacja ta miała ogromny udział we wprowadzeniu biletu elektronicznego i samoobsługowych drukarek kart boardingowych.

Prawie trzydzieści lat temu, jako pierwsza, AEA lobbowała za stworzenie europejskiego wspólnego systemu kontroli powietrznej – „ Single Sky for Europe”. Miała bardzo duży wpływ na sformułowanie zasad wspólnego europejskiego rynku lotniczego – w ramach Unii Europejskiej oraz na kształt kluczowego porozumienia o „otwartym niebie” – UE-USA.

Wspólny europejski rynek lotniczy zdecydowanie umocnił pozycję AEA. Stała się praktycznie jedynym reprezentantem linii lotniczych krajów UE w relacjach z Brukselą.

Skoro miała takie osiągnięcia i była tak ważna, to dlaczego zakończyła działalność?

Zadecydowały o tym dwa zjawiska. Pojawienie się tanich linii, które przejmowały coraz większą część europejskiego rynku lotniczego. Od kilku lat ich udział w przewozach w ramach Europy jest większy niż linii sieciowych. Tanie linie stworzyły własną organizację ELFAA (European Low Fare Airlines Association). Drugie zjawisko to rosnące rozdźwięki pomiędzy największymi liniami tradycyjnymi. Ich zdecydowana różnica poglądów dotyczących potrzeby interwencji UE, skierowanej przeciwko przewoźnikom z rejonu Zatoki Perskiej, którzy zdaniem, dwóch wielkich grup LH i AF/KL, korzystają z nieuprawnionego wsparcia finansowego ze strony swoich rządów, doprowadziła do wyjścia z AEA IAG (BA&Co).

Raczej w symbolicznym, niż „realnie biznesowym geście” IAG przystąpiło do ELFAA, ale ostateczny cios zadało pięciu największych europejskich przewoźników – trzy wielkie grupy sieciowe: LH, AF/KL oraz IAG i dwóch tanich gigantów – Ryanair i easyJet. Stworzyli oni A4E (Airlines for Europe).

Było oczywiste, że organizacja ta będzie miała charakter lobbystyczny i to ona przejmie na siebie rolę reprezentanta wspólnych interesów europejskich przewoźników zarówno tradycyjnych, jak i tanich.

Pierwsza poddała się ELFAA, która zaprzestała działalności, bez specjalnego rozgłosu, już 31.08.2016.

Teraz przyszła pora na AEA. Co oznacza ta nowa sytuacja?

Niewątpliwie siła lobbystyczna A4E będzie większa niż poprzednich organizacji. Decyduje o tym członkostwo w niej wszystkich gigantów.

Pole działania A4E będzie, najprawdopodobniej, inne niż AEA, gdyż ograniczy się do spraw, w których te wszystkie linie mają te same lub zbliżone interesy – na przykład kwestie podatkowe, prawa pracy lub też zmniejszania kosztów kontroli nawigacyjnej.

Sposób, w jaki A4E została stworzona wskazuje, że jeszcze większa będzie w tej organizacji dominacja gigantów. Mniejsze linie będą korzystały z rezultatów jej działalności tylko wtedy, gdy ich interesy i interesy dominatorów będą wspólne.

Obecnie do A4E, obok wspomnianej wielkiej piątki, należą też: Aegean, Air Baltic, Finnair, Icelandair, Jet2com, Norwegian, TAP i Volotea. Jak widać bardzo zróżnicowane, pod względem modeli biznesowych, towarzystwo. Po rozwiązaniu AEA, do A4E przystąpi, niewątpliwie, wielu nowych członków. Być może i PLL LOT.

Przy tej okazji ktoś mógłby spytać o przyszłość aliansów lotniczych. Czy przypadkiem nie grozi im los AEA i ELFAA? Naszym zdaniem, przynajmniej w kilkuletniej perspektywie, raczej nie.

Ich realne, handlowo-strategiczne znaczenie maleje, i będzie maleć, ale nadal spełniają wiele pożytecznych ról, i co najważniejsze, nie ma ich kto zastąpić.

Rosnąć będzie znaczenie bardzo bliskiej współpracy handlowej, które obecnie ma formę umów Joint Venture, pomiędzy gigantami. A w „poczekalni” jest już nowe zjawisko – bliska współpraca handlowa wielkich grup linii sieciowych i tanich liderów. Pisaliśmy o tym wielokrotnie.

Uwaga: koniec działalności AEA oznacza brak możliwości publikowania naszego cotygodniowego, poniedziałkowego raportu o wynikach przewozowych linii sieciowych. Niemożliwe też będzie przygotowywanie rozbudowanego raportu „Barometr Europa”, gdyż, w znacznym stopniu, oparty był na danych AEA. Aby, choć częściowo go zastąpić, rozbudujemy „Barometr lotniska europejskie”, który będzie składał się z dwóch części oraz postaramy się opracowywać comiesięczny raport zawierający wyniki przewozowe tych linii, które je publikują. Chodzi przede wszystkim o spółki giełdowe, takie jak Ryanair czy też easyJet.

Marek Serafin
PRTL.pl

Opinia Polskiego Klubu Lotniczego dotycząca Projektu Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie Kierującego lotami

Powołując się na art. 120 ust. 4c Ustawy Prawo Lotnicze1, który wszedł w życie z dniem 30 listopada 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1361), Minister Infrastruktury i Budownictwa przedstawił projekt Rozporządzania regulującego powołanie, zakres obowiązków oraz wymagania stawiane Kierującemu Lotami na lotniskach leżących w polskiej przestrzeni powietrznej. Projekt ten poważnie ingeruje w ustabilizowany od lat i dyktowany standardami oraz przepisami ogólnoeuropejskimi stan. W opinii profesjonalistów powoduje zaniepokojenie wynikające z nieprecyzyjnych lub wykluczających się zapisów, które w sposób diametralny zmieniają obraz bezpieczeństwa w przestrzeni powietrznej, głównie na lotniskach aeroklubowych.

Mając na uwadze przepisy międzynarodowe, jak stwierdzono w art. 120 ust. 4c Ustawy Prawo Lotnicze, należy wyjść z podstawowego założenia, że lotniska niekontrolowane (to jest takie, na których nie jest zapewniana służba kontroli ruchu lotniczego) leżą, w FIR EPWW w przestrzeni powietrznej klasy G. Tym samym, według klasyfikacji przestrzeni, nie jest tam zapewniana separacja między statkami powietrznymi, a jedyną i ewentualnie zapewnianą służbą jest służba informacji powietrznej (realizowana przez FIS lub AFIS, w Polsce standardowo tylko na lotnisku Warszawa-Babice). W klasie G nie jest także wymagana łączność radiowa (z wyjątkiem nielicznych obszarów tzw. RMZ – Radio Mandatory Zone) oraz, co wynika z dostępnych z założenia służb ruchu lotniczego, nie wymaga się zezwolenia kontroli ruchu lotniczego do wykonywania operacji w przestrzeni. Mając na uwadze powyższe warunki, niepokój powoduje wiele zapisów z proponowanego Rozporządzenia. Część z nich został poniżej wymieniona i opatrzona komentarzem.

 

1. „Użytkownik – podmiot korzystający z infrastruktury lotniskowej lotniska w celu wykonywania operacji lotniczych” (§ 2 pkt 2).

Tylko nieznaczna ilość lotnisk ogranicza swoją działalność do pojedynczych użytkowników. Naturalną funkcją tychże jest realizowanie misji rozwoju lotnictwa poprzez umożliwienie osobom niezwiązanym z danym lądowiskiem, także pilotom w lotach międzynarodowych, operowania na danym lotnisku. Co więcej, tendencja rozwoju w dziedzinie lotnictwa ogólnego (general aviation), wynikająca choćby z takich projektów jak DART2czy przekonania o konieczności szkolenia kolejnych pokoleń pilotów zawodowych i liniowych, wskazuje na potrzebę otwartości na operacje wielu użytkowników.

Tym samym, w zestawieniu z kolejnymi zapisami i poniższymi komentarzami, powstają pytania dotyczące możliwości i uzasadnienia „omówienia przebiegu lotów z personelem lotniczym uczestniczącym w lotach” (§6 pkt 3), szczególnie wobec pilotów, którzy przylatują a następnie odlatują z danego lotniska, bez intencji powrotu na to lotnisko. Ma to tym większe uzasadnienie gdy uzna się, zgodnie z treścią projektu, że powołanie Kierującego Lotami ma miejsce także podczas np. „lotów łączonych” (§3 pkt 1). Kierujący ma być powoływany także podczas lotów szkolnych. Należy tu jednak pamiętać, że w programach szkolenia lotniczego zawierają się także loty na samodzielne trasy, z lotem przestrzeniach innych lotnisk i/lub lądowaniami na innym lotniskach. Tym samym, według proponowanej treści Rozporządzenia, oznacza to może konieczność powołania Kierującego Lotami na każdym lotnisku przeznaczenia (szczególnie jeśli odbywają się tam inne loty a więc powołanie to dyktowane jest „potrzebami bezpieczeństwa”, jak wskazano w treści projektu Rozporządzenia). W tym samym przypadku ponownie powstaje pytanie o to, który z Kierujących Lotami zobowiązany jest do omówienia przebiegu zakończonego lotu.

 

2. „Kierującego lotami wyznacza zarządzający, […] gdy planuje się prowadzenie […] 2) lotów łączonych […] 6) lotów lokalnych” (§3 pkt 2 i 6).

W powyższym miejscu Rozporządzenie wymienia także pokazy lotnicze, jako specyficzny typ i charakter operacji lotniczych. Należy jednak pamiętać, że rolę Kierownika Lotów (poza innymi osobami odpowiedzialnymi za przebieg i zadania niezbędne do realizacji pokazów) reguluje Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 16 maja 2013 roku w sprawie lotów próbnych i akrobacyjnych oraz pokazów lotniczych (Dz. U. z 2013 r. poz. 576).

Jeśli jednak odnieść się do lotów lokalnych (także szkolnych w formie kręgów nadlotniskowych) należy pamiętać, że z ich charakteru wynika ich krótkotrwałość (np. sześć standardowych kręgów nadlotniskowych oznacza około 40 minut lotu). Tym samym, w przypadku pojedynczych lotów szkolnych, powoływanie Kierującego Lotami będzie mogło mieć charakter okresowy i/lub krótkotrwały. Powstaje zatem pytanie o zapis z Rozporządzenia, mówiący że „informację o zapewnianiu kierującego lotami na danym lotnisku […] publikuje się w Zintegrowanym Pakiecie Informacji Lotniczych, w Zbiorze Informacji Lotniczych Polska (AIP Polska)” (§3 pkt 4). Należy bowiem pamiętać, że informacje zawarte w AIP mają charakter stały i tak są traktowane przez załogi lotnicze i innych użytkowników przestrzeni powietrznej. Nagłe i nieplanowane zmiany przekazywane są najczęściej za pomocą depesz NOTAM (Notice To Airmen). Wynika z tego, że w przypadku zmiany stanu rzeczy przedstawionego w AIP, depesza taka powinna zostać każdorazowo wydana. Z drugiej strony jednak przygotowanie depeszy, przekazanie jej do odpowiedniego biura NOTAM oraz obieg informacji wymaga co najmniej kilkunastu minut czasu (przyjmując że odbiorcy nieprzerwanie obserwują obieg i treść depesz). Ponadto, piloci, którzy w momencie wydania NOTAMu już wykonują lot, nie mają możliwości bieżącego dostępu do aktualnych depesz. Dlatego informację o zmianie dostępności Kierującego Lotami (innej niż zapisanej w AIP) powinna przekazać dowódcy statku powietrznego inna służba ruchu lotniczego, np. FIS (jeśli dysponuje łącznością z załogą, co poza strefami RMZ nie jest wymagane oraz jeśli posiada należyte zasoby, np. czas czy odpowiedni zasięg radiostacji do przekazania takiej informacji). Tym samym w pewnym konkretnym przypadku pilot, aż do momentu dolotu do danego lotniska, może nie być świadomy tego, czy w momencie podejścia i lądowania Kierujący Lotami będzie dostępny a zatem czy i na jakie wsparcie dowódca statku powietrznego będzie mógł liczyć (patrz niżej).

 

3. „Kierujący lotami: […] 2) w zakresie kierowania lotami innymi niż samodzielne loty szkolne posiada: […] b) ważne albo wygasłe uprawnienia instruktorskie […] lub udokumentowane doświadczenie w kierowaniu lotami lub skokami spadochronowymi w lotnictwie państwowym, c) przeszkolenie zarządzającego lotniskiem w zakresie obowiązujących przepisów i procedur w zarządzaniu ruchem lotniczym na danym lotnisku”. (§ 4 pkt 2)

Zapis o uprawnieniach instruktorskich, tym bardziej wygasłych, rodzi szereg pytań o gotowość takiego Kierującego Lotami do realizowania, w rzeczywistości, zarządzania przestrzenią powietrzną i ruchem lotniskowym. Nie umniejszając znaczenia i wartości uprawnień instruktorskich należy pamiętać, że charakter zarządzania ruchem lotniczym znacząco różni się od realizowania procesu szkolenia (patrz niżej).

Zapis o przeszkoleniu „zarządzającego lotniskiem w zakresie obowiązujących przepisów i procedur w zarządzaniu ruchem lotniczym na danym lotnisku” (mowa zapewne jest o lotniskach niekontrolowanych) nie jest jasny, mając na uwadze, że tylko nieliczne lotniska niekontrolowane realizują formalne i opisane procedury zarządzania ruchem. Jednocześnie projekt Rozporządzenia nie reguluje zakresu i częstości szkoleń odświeżających dla Kierujących Lotami lub metod sprawdzania wiedzy o zmianach w procedurach (jeśli takie istnieją) oraz w przepisach ogólnych i lokalnych.

Powstaje także pytanie o to, czy Zarządzający lotniskiem będzie miał możliwość realizowania funkcji Kierującego Lotami a tym samym kto, w takim wypadku, ma realizować wspomniane przeszkolenie i weryfikację wiedzy.

 

4. „Kierujący lotami jest uprawniony do: […] 2) kierowania ostrzeżeń i poleceń do załóg statków powietrznych w przypadkach podyktowanych względami bezpieczeństwa”. (§5 pkt 2)

Projekt Rozporządzenia wprowadza osobę Kierującego Lotami w całościowy system zarządzania przestrzenią powietrzną. Co więcej nadaje mu prawo, między innymi, do „kierowania ostrzeżeń i poleceń do załóg statków powietrznych w przypadkach podyktowanych względami bezpieczeństwa”. Należy zauważyć, że to znacznie i poważnie dezorganizuje ustandaryzowaną strukturę przestrzeni oraz zmienia pozycję pilota w owej strukturze. Dotychczas bowiem, zgodnie z klasyfikacją przestrzeni (oraz treścią szkoleń teoretycznych i praktycznych, w zakresie łączności oraz bezpieczeństwa wykonywania lotu), dla zapewnienia możliwości wykonywania lotu to właśnie pilot, w przestrzeni niekontrolowanej, zobowiązany jest do nieprzerwanego zapewnienia sobie separacji od innego ruchu oraz do utrzymywania świadomości sytuacyjnej w zakresie ruchu wokół jej/jego statku powietrznego. Tymczasem §6 punkt 2b) bezpośrednio mówi o „udzielaniu pilotom […] poleceń niezbędnych do wykonywania zadań lotniczych”. Wśród nich należy wymienić uruchomienie silników, kołowanie, start, lądowanie, kołowanie po lądowaniu (patrz także punkt 2c) mówiący o „organizacji naziemnego ruchu lotniczego”). Naturalnym skojarzeniem takiej ilości i charakteru poleceń jest realizowanie służby na wzór kontroli ruchu lotniczego, co nie jest możliwe i dozwolone w przestrzeni niekontrolowanej i przez osoby inne niż licencjonowane do realizowania służby kontroli ruchu lotniczego.

Ponadto Kierujący Lotami jest uprawniony do „[…] 3) wyznaczania dodatkowych osób pełniących funkcje pomocnicze podczas lotów oraz określania zakresów ich działania i odpowiedzialności” (§5 pkt 3). Mając na uwadze powyższy komentarz powstaje pytanie o to, na jakiej zasadzie ustalany będzie zakres działania i odpowiedzialności oraz jak będzie weryfikowana realizacja owych podzielonych zadań. Przykładem może być podział na zadania związane ze startami i lądowaniami oraz ruchem naziemnym (w formie zezwoleń lub poleceń, gdzie nawet w zakresie kontroli ruchu lotniczego to zezwolenie, a nie polecenie, jest podstawowym narzędziem pracy, co wynika z zapewnionej przepisami ogólnymi autonomii dowódcy statku powietrznego przy dokonywaniu ostatecznej decyzji, mającej bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo lotu i statku powietrznego). Ponownie, sugeruje to działania podobne do realizowanych przez służby kontroli ruchu lotniczego. I ponownie każe zadać pytanie o to, jakiego wsparcia, podczas aktywności Kierującego Lotami, może spodziewać się pilot oraz czy, zgodnie z klasyfikacją przestrzeni, to nadal dowódca statku powietrznego realizuje zabezpieczenie separacji z innym ruchem czy raczej oczekiwane będzie od niego „poddanie się” poleceniom Kierującego Lotami (patrz niżej).

 

5. Paragraf 6 punkt 1b) mówi, między innymi, o obowiązku sprawdzenia, przez Kierującego Lotami, „części lotniska, która będzie użytkowana podczas lotów”.

Odpowiednia jakość i dostępność infrastruktury lotniska mają, bez wątpienia, krytyczne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa operacji lotniczych. Tym samym całkowicie uzasadniony jest zapis o okresowej kontroli tej infrastruktury.

Jeśli jednak powołanie Kierującego Lotami ma charakter okresowy i dorywczy (w przypadku wykonywania określonych lotów oraz na podstawie subiektywnej opinii, zgodnie z: „[…] kierując się względami bezpieczeństwa […]” czyli paragrafem 3), powstaje pytanie o średnią regularność i częstość kontroli infrastruktury lotniska. Ponadto należy zauważyć, że informacja o ewentualnych ograniczeniach, awariach lub zniszczeniach, zgodnie z treścią projektu, dostępna będzie w zasadzie tylko przez czas aktywności Kierującego Lotami. Rozporządzenie bowiem nie nakłada obowiązku przekazania takiej informacji do osób odpowiedzialnych za powiadomienie pozostałych użytkowników o stwierdzonym zdarzeniu (np. za pomocą depeszy NOTAM) a nie będących Kierującymi Lotami, tym bardziej z zachowaniem ciągłości „służby”.

 

6. Paragraf 6 podpunkt 2d) stanowi o „utrzymywaniu kontaktu z organem zarządzania ruchem lotniczym w celu uzgadniania z nim zezwoleń oraz przekazywania niezbędnych informacji”.

Powyższy, lakoniczny i ogólny, punkt wprowadza ryzyko zdwojenia działań (z założenia i z racji wymagań wynikających z klasyfikacji przestrzeni pilot kontaktuje się z ASM, FIS, ewentualnie, w uzupełnieniu, z ATC odpowiedzialną za sąsiadującą przestrzeń) albo całkowitego ich ominięcia w wyniku przekonania pilota, że o wszystkich niezbędnych informacjach na temat sąsiadujących przestrzeni, ograniczeń w nich lub na polu manewrowym lotniska poinformuje ją/jego Kierujący Lotami. Ponadto podpunkt 3b), w tym samym paragrafie, mówi o „powiadomieniu organu zarządzającego ruchem lotniczym o zakończeniu lotów”. Tym samym organ ów (jeśli ma niezbędne zasoby do przyjęcia takiej informacji po każdym zakończeniu realizowania zadań Kierującego a zatem, zapewne także, przed ich rozpoczęciem), na podstawie takiej informacji, może uznać iż żadne inne loty mogą już nie odbywać się. Nawet pomimo faktu, iż według klasyfikacji przestrzeni jakiekolwiek loty, w przestrzeni niekontrolowanej, nie wymagają informowania nadrzędnego organu zarządzającego ruchem lotniczym (chyba, że jest to ujęte w oddzielnych przepisach, np. LoA- Letter of Agreement). Tymczasem, na podstawie projektu Rozporządzenia, powoływanie Kierującego Lotami ma miejsce podczas określonych lotów i na podstawie subiektywnej oceny ilości i zapewne skomplikowania ruchu.

 

7. Paragraf 6 podpunkt 2j) projektu Rozporządzenia nakłada obowiązek informowania zarządzającego, przez kierującego lotami, o „naruszeniach przepisów lotniczych”.

Mając na uwadze, że Kierującym Lotami może być osoba z wygasłymi uprawnieniami instruktorskimi, legitymująca się pojedynczym przeszkoleniem jedynie z zakresu przepisów zarządzania ruchem lotniczym na konkretnym lotnisku (jeśli takie istnieją), powstaje pytanie na jakiej podstawie stwierdzane będzie, przez tą osobę (lub wyznaczone przez nią osoby, realizujące określoną część obowiązków) naruszenie przepisów lotniczych oraz o jakich przepisach mowa. pamiętając że dotyczy to nadal przestrzeni niekontrolowanej, w której za bezpieczeństwo wykonania lotu odpowiada pilot.

W ramach realizowania powyższego wymogu, zapis z paragrafu 8 punkt 2 podpunkt 6) wskazuje na konieczność tworzenia złożonego systemu rejestrowania „przebiegu lotu” oraz ewentualnych „sytuacji szczególnych”. Ponownie sugeruje to skłanianie się ku rozwiązaniom stosowanych w kontroli ruchu lotniczego, jednak nie wiadomo dokładnie co składa się, według projektu, na „przebieg lotu” a tym bardziej w jaki sposób należy przechowywać powyższe informacje, mając na uwadze ochronę dobra czy danych osobowych użytkownika, pilota i osób zaangażowanych w realizowanie ruchu lotniczego. O ile punkt 3 reguluje czas przechowywania (24 miesiące) o tyle nie zostało zdefiniowane działanie wobec owych danych po upływie tego okresu ani to, kto i na jakich zasadach ma do nich dostęp.

 

8. Paragraf 9 Rozporządzenia mówi o dostępie kierującego lotami do informacji i środków łączności.

O ile „miejsce prowadzenia działalności” sugerować może teren lotniska, o tyle wymieniony wskaźnik wiatru, radiostacja czy telefon wskazują na konieczność zapewnienia ich w miejscu wykonywania czynności i obowiązków Kierującego Lotami (i/lub wyznaczonych osób). Powstaje pytanie o koszty takiego wyposażenia wraz z zapewnieniem nieprzerwanego dostępu do zasilania, wyposażenia zapasowego, możliwości okresowego a jednocześnie ciągłego odświeżenia posiadanych informacji („aktualna prognoza i aktualne informacje meteorologiczne”). Nie została także określona minimalna niezawodność i dokładność wyposażenia (względnie metoda informowania użytkownika/pilota, wykonującego lot na dane lotnisko, o awarii wyposażenia) np. wskaźnika wiatru czy choćby maksymalny oraz operacyjny zasięg radiostacji (informacja taka, odnosząca się do czynnych służb ATS, dostępna jest w AIP).

 

9. Studium przypadku – lotnisko EPBC, aktywny „Kwadrat” i AFIS

W poniżej przedstawionej rzeczywistej sytuacji ruchowej celowo pominięte zostały znaki rejestracyjne statków powietrznych, dane osobowe uczestników oraz dokładna data zdarzenia (sytuacja miała miejsce w 2016 roku, w dobrej pogodzie, podczas dnia). Ma to na celu ochronę osób uczestniczących oraz utrzymanie pełnej obiektywności przy analizie poniższej treści. Zdarzenie zostało zarejestrowane urządzeniem audio-video, z kabiny samolotu.

Statek powietrzny wykonywał dolot i podejście do betonowej drogi startowej 10 na lotnisku Warszawa-Babice. Podczas dolotu, w odległości kilku mil od lotniska (ok. 2 minuty lotu) pilot poprawnie i frazeologicznie zgłosił swoją aktualną pozycję. W odpowiedzi usłyszał słowo „ląduj”, wypowiedziane przez osobę zajmującą pozycje Babice-Kwadrat (polecenie wypowiedziane przez odpowiednik Kierującego Lotami). W momencie, w którym podchodzący samolot znajdował się w odległości około 1 NM do progu pasa (czyli ok. 40-45 sekund czasu lotu), „Kwadrat” (Kierujący Lotami) wpuścił na drogę startową 10-28 inny samolot, przygotowujący się do startu. Kolokwialne określenie „wpuszcza” jest tutaj użyte w związku z użytym poleceniem do pilota drugiego samolotu („zajmuj, startuj”). Pilot podchodzącego samolotu zareagował natychmiast, informując o swojej pozycji, po czym, w efekcie braku reakcji Kwadratu (Kierujący Lotami), podjął decyzję o odejściu na drugi krąg. W odpowiedzi, Kwadrat powiedział „dobra, my tu wiemy o co chodzi” po czym, w trakcie wykonywania przez pilota wymagającego pilotażowo kręgu południowego, na informację o konieczności złożenia raportu odpowiedział „a składaj”. Pilot, po wykonaniu kręgu, wylądował na betonowej drodze startowej 10 po czym, pod opieką AFIS pokołował do hangaru (patrz punkt 4 powyżej).

Powyższa sytuacja zwraca uwagę na kilka faktów, także z perspektywy proponowanego Rozporządzenia:

(a) Babice-Kwadrat (odpowiednik Kierującego Lotami) nie są służbą ruchu lotniczego, w rozumieniu obowiązujących przepisów. Tym samym, status, uprawnienia i odpowiedzialność pozostają formalnie nieokreślone. Proponowane Rozporządzenie umieszcza jednak ten podmiot w systemie zarządzania ruchem lotniczym zatem niezbędne jest jednoznaczne określenie nie tylko uprawnień ale także odpowiedzialności służby. Szczególnie mając na uwadze już istnienie służby FIS/AFIS oraz konkretnych wymagań wobec pilota w przestrzeni powietrznej klasy G.

(b) zgłoszenia i komunikacja prowadzona przez lądującego pilota były prawidłowe i jasne oraz pozwalały na pełną świadomość sytuacyjną tak Babice-Kwadrat jak i innego ruchu (pod warunkiem ciągłego monitorowania częstotliwości radiowej). Pomimo tego „Kierujący Lotami” wydawał polecenia prowadzące do sytuacji zagrożenia.

(c) decyzja podchodzącego pilota została wymuszona decyzjami/instrukcjami („poleceniami”) Babice-Kwadrat i miała na celu zabezpieczenie siebie oraz innych uczestników ruchu lotniczego. O ile dla ruchu VFR regulacje nie przewidują i nie definiują zasad i zagrożeń dotyczących minimalnych, a mierzalnych odległości między samolotami oraz ryzyka związanego z wykonywaniem operacji w strugach zaśmigłowych poprzedzającego ruchu, o tyle zjawisko to ma nadal wpływ na bezpieczeństwo statków powietrznych (vide wypadek samolotu Robin DR400, D-EEOP, na lotnisku EDSH w dniu 9 września 2012 roku3 oraz pkt. 3.4.5.1 EUROCONTROL Manual for Aerodrome Flight Information Service4, wymienionego poniżej). Powstaje pytanie o to, czy przeszkolenie wymienione w Rozporządzeniu (patrz punkt 3 powyżej) będzie brać pod uwagę choćby powyższą tematykę.

Sytuacja opisana powyżej wskazuje na szereg zagrożeń wynikających tak z wyborów jak i statusu osób obsługujących pozycję Babice-Kwadrat:

(a) sformułowania „ląduj” lub „zajmuj, startuj”, w swojej formie, sugerują posiadanie cech instrukcji („poleceń”). Jednocześnie wiadomo, jak wspomniano powyżej, że choćby wśród kontrolerów ruchu lotniczego istnieje przekonanie, iż forma frazeologiczna powyższych („zezwalam lądować”, „zezwalam startować”) to zezwolenia, więc upoważnienia dowódcy statku powietrznego do działania zgodnie z warunkami zawartymi w tych zezwoleniach (z zabezpieczeniem prawa dowódcy do podjęcia ostatecznej decyzji). Mając na uwadze fakt, iż lotnisko Babice jest lotniskiem niekontrolowanym, a pilot zobowiązany jest do zachowania własnej separacji z ruchem (na podstawie uzyskanych informacji, poprzez monitorowanie częstotliwość radiowej i efektywną komunikację), powstaje konflikt między tym wymaganiem a korespondencją noszącą cechy instrukcji („polecenia”). Tym bardziej zatem niejasny pozostaje status sformułowań Babice-Kwadrat, szczególnie na lotnisku, gdzie część operacji wykonywana jest w trakcie szkoleń lotniczych, także w samodzielnych lotach uczniów.

(b) pilot, słysząc podczas podejścia, że kolejny samolot otrzymuje instrukcję („polecenie”) zajęcia pasa i startu, przypomina o swojej pozycji. W efekcie otrzymuje informację o tym, że problemem jest samolot do startu, choć wcześniej pilot owego samolotu nie dostaje informacji o podchodzącym ruchu. Opierając się na zapisach ustandaryzowanego dokumentu obejmującego działania służby AFIS (jeśli, na potrzeby powyższego przyjmiemy, że Babice-Kwadrat nosi cechy AFIS lub przejmuje jej obowiązki), to jest EUROCONTROL Manual for Aerodrome Flight Information Service (AFIS), należy pamiętać, iż:

„4.2.6.2 A landing aircraft shall not normally be informed that the runway is free until the preceding departing aircraft has crossed the end of the runway-in-use, or has started a turn, or until all preceding landing aircraft have vacated the runway-in-use.”

oraz

„4.2.1 An aircraft landing or in the final stages of an approach to land shall normally have priority over an aircraft intending to depart from the same or an intersecting runway.”.

(c) po podjęciu decyzji o odejściu na drugi krąg, pilot prosi o zgodę na lot w południowym kręgu. Akurat ten konkretny lot był wielogodzinnym i wyczerpującym zadaniem (lot międzynarodowy). Tym samym moment, w którym pilot wykonuje ciasne zakręty w kręgu dwuzakrętowym, są co najmniej nieoptymalnym czasem na przyjmowanie niegrzecznych opinii ze strony Babice-Kwadrat. Nawet jeśli są one wynikiem stwierdzenia „naruszenia przepisów lotniczych” (patrz punkt 7 powyżej) Pilot może wtedy wykonywać lot w stanie zwiększonego stresu. Ponadto sytuacja ta może mieć miejsce wobec pilota mniej doświadczonego (także szkolącego się lub lecącego w samodzielnym locie z innego lotniska), u którego odpowiednia reakcja na sytuację przypominającą wtargnięcie na drogę startową i wykonanie ponownego podejścia może znacznie zubożyć zasoby poznawcze. Głębokie zakręty w kręgu południowym wymagają bowiem ścisłego monitorowania prędkości, odpowiedniej rekonfiguracji statku powietrznego, obserwacji przestrzeni wokół samolotu i na lotnisku (zgodnie z wymagania stawianymi pilotom w przestrzeni klasy G).

10. Podsumowanie

Powyższe komentarze obejmują jedynie część zapisów projektu Rozporządzenia. Mimo to wskazują na znaczące zmiany z systemie ruchu lotniczego w przestrzeni niekontrolowanej. Pomimo oczekiwanego ułatwienie dla użytkowników przestrzeni niosą za sobą ryzyko nieokreśloności zadań i odpowiedzialności (niezgodne z opisanymi standardami wynikającymi z klasyfikacji przestrzeni). Co więcej, w określonych okolicznościach mogą one doprowadzić do lub pogłębić stan zubożenia umiejętności pilota, który uzna za stosowne korzystanie ze „wspomagania”, w zakresie świadomości sytuacyjnej o ruchu lotniczym, oferowanego przez, nie zawsze jednak dostępnego, Kierującego Lotami.

Projekt nie wspomina nigdzie kwestii znajomości i użycia języka angielskiego w korespondencji lotniczej, co w rzeczywistości „otwartego nieba”, stawia pod znakiem zapytania gotowość Kierującego Lotami do należytego świadczenia „służby” na rzecz pilotów niepolskojęzycznych, chcących skorzystać z infrastruktury lotniska w Polsce, podczas trwania innych lotów na tym lotnisku. Tutaj tworzenie świadomości sytuacyjnej jest zadaniem bardziej złożonym, wymagającym bowiem tak biegłości językowej jak i umiejętności w komunikowaniu krytycznych informacji do wszystkich użytkowników przestrzeni (w odpowiedniej formie i chwili).

Należy stwierdzić, że projekt Rozporządzenia może zwiększyć ryzyko sytuacji, w której adepci sztuki latania, w ramach programów szkolenia lub budowania doświadczenia w warunkach bardziej skomplikowanego ruchu lotniczego, pozbawieni zostaliby możliwości pozyskania wartościowego doświadczenia i ważnych umiejętności, niezbędnych w realizowaniu lotów innych niż lokalne. To, dla lotnika budującego umiejętności na poziomie licencji zawodowej czy liniowej, jest wiedzą nie do przecenienia i zapewne wpływa na bezpieczeństwo ogółu operacji lotniczych. Co więcej, trwająca dyskusją na temat skoordynowanej strategii lotniczej dla naszego kraju bez wątpienia wymaga, by pilot, przechodząc z etapu lotów lokalnych i szkolnych do poziomu latania zawodowego, miał szansę, bez wspomagania wykraczającego poza to wynikające z uzasadnionego istnienia służb AFIS, FIS czy ATC, wykorzystać doświadczenie niezbędne do realizowania tej strategii.

OPINIA POLSKIEGO KLUBU LOTNICZEGO DOTYCZĄCA PROJEKTU ROZPORZĄDZENIA MINISTRA INFRASTRUKTURY I BUDOWNICTWA W SPRAWIE KIERUJĄCEGO LOTAMI

Polski Klub Lotniczy jest platformą dyskusji, wymiany informacji i opinii oraz promocji problematyki lotniczej.