Wykład prof. dr Pablo Mendes de Leon

Gość PKL, światowej sławy znawca prawa lotniczego i kosmicznego, prof. dr Pablo Mendes de Leon z Uniwersytetu w Leiden poświęcił swój wykład omówieniu genezy, celów i konsekwencji głównego aktu prawnego, którzy leży u podstaw całokształtu obecnego międzynarodowego prawa lotniczego – Konwencji Chicagowskiej o międzynarodowym transporcie lotniczym z 1944 roku. Ten 70letni dokument przyjęło 191 państw (nawet Korea Płn.), czyniąc go jednym z najpowszechniej stosowanych źródeł publicznego prawa międzynarodowego.

Prof. Mendes de Leon wskazał na wiele braków tej Konwencji w postaci niejasnych definicji lub wręcz ich braku dla różnych zagadnień: i tak np. brakuje jasnej definicji dla określenia statusu statku państwowego, dając asumpt do dowolnej w tym zakresie interpretacji przez poszczególne państwa.

Dr Marek Żylicz, wielki polski autorytet w zakresie prawa lotniczego, stwierdził, że konieczne jest pilne uzupełnienie Konwencji o przejrzyste kryteria pozwalające na rozgraniczenie lotu państwowego od lotu cywilnego. Warunkiem jest ich zaakceptowanie przez sygnatariuszy Konwencji.

ICAO powołane do życia przez Konwencję wydało przez kilkadziesiąt lat wiele aktów prawnych nowelizujących lub uzupełniających postanowienia Konwencji: wydało m. in. dokumenty pomagające zidentyfikować status lotu, ale niestety są one niewiążące prawnie i pozostawiają dowolność interpretacji.

Inną niejasną kwestią poruszoną przez gościa z Holandii było, czy państwo ma obowiązek zamykania przestrzeni powietrznej ze względów bezpieczeństwa. Dr Anna Konert, prodziekan Wydziału Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego, poddała natomiast pod dyskusję możliwość przystąpienia organizacji międzynarodowych np. UE do Konwencji.

Słuchacze (m. in. członkowie PKL i studenci Uczelni Łazarskiego) mieli unikalną okazję zapoznania się z opinią prof. Mendes de Leon na temat aspektów prawnych wydarzeń, które skutkowały różnymi problemami formalnymi związanymi z zapisami lub ich brakiem w Konwencji np. zestrzelenie samolotów cywilnych KAL 902 nad ZSRR i MH 17 nad Ukrainą oraz katastrofa w Smoleńsku.

Konwencja Chicagowska ukształtowała środowisko formalno-prawne, w jakim działają do dzisiaj linie lotnicze na całym świecie, a także inne podmioty branży lotniczej takie jak porty lotnicze czy służby zarządzania ruchem lotniczym oraz władze lotnicze i ustawodawcy. Konwencja stworzyła jeden z bardziej restryktywnych reżimów prawnych, w jakim przyszło funkcjonować podmiotom gospodarczym. Poddaje on podmioty ścisłej kontroli ze strony własnego państwa, ale przede wszystkim kontroli i woli obcych państw. Na skutek doświadczeń obu wojen światowych Konwencja Chicagowska podtrzymała bowiem zasadę ustanowioną przez Konwencję Paryską z 1919 roku o absolutnej zwierzchności państwa nad swoim terytorium i związanej z tym suwerenności przestrzeni powietrznej nad terytorium lądowo-morskim państwa. Jednakże, warto zauważyć na marginesie, Konwencja nie ma zastosowania w czasie wojny.

Przewoźnicy lotniczy w szczególności odczuwają skutki wielu ograniczeń narzuconych przez Konwencję i są często orędownikami jej nowelizacji mającej na celu liberalizację warunków funkcjonowania światowego transportu lotniczego. Prof. Mendes de Leon uznał te dążenia za mało realistyczne w obecnej rzeczywistości światowych relacji geopolitycznych.